Jakie są ciekawostki o Karaibach?
Karaiby to region w środkowej części Ameryki, leżący wokół Morza Karaibskiego, na Oceanie Atlantyckim. Znajdują się tu tysiące wysp, wysepek, raf i łach. Region obejmuje Wielkie Antyle, Małe Antyle, Archipelag Lucayjski z Bahamami i Turks i Caicos, a także wybrzeża Meksyku, Ameryki Środkowej i Ameryki Południowej. Obszar to około 239 681 kilometrów kwadratowych. Najczęściej odwiedzane są Kuba, Jamajka, Hiszpaniola, podzielona między Dominikanę i Haiti, oraz Puerto Rico. Te największe wyspy tworzą grupę Wielkich Antyli. Pełniejszy przegląd wysp znajdziesz w przewodniku po Karaibach. Region bywa nazywany także Indiami Zachodnimi, a oba określenia w praktyce obejmują ten sam obszar.
Skąd wzięła się nazwa Karaiby?
Nazwa pochodzi od Karibów, ludu z grupy Indian Ameryki, który w czasach podboju żył na Małych Antylach i w sąsiednich częściach Ameryki Południowej. Hiszpańscy osadnicy nazwali region od tego ludu. Wymowa też bywa różna. Mówi się „kə-RIB-ee-ən” z akcentem na drugiej sylabie albo „KARR-ə-BEE-ən” z akcentem na trzeciej. Dawniej częściej preferowano wariant z akcentem na trzeciej sylabie. W karaibskim angielskim najczęściej akcentuje się pierwszą sylabę. Warto to znać, bo w rozmowie z lokalnymi osobami różnica bywa zauważalna.
Kim byli piraci na Karaibach?
Karaiby kojarzą się z piractwem, a jego najbardziej znany okres to złota era piractwa, od 1650 do 1730 roku. Historycy dzielą ją na trzy fazy. Pierwsza to okres bukanierów, od 1650 do 1680, kiedy francuscy i angielscy żeglarze z Jamajki, Martyniki i Tortugi napadali na hiszpańskie kolonie. Najbardziej znany atak to wyprawa Henry'ego Morgana na Panamę w 1670 roku. Panama City została zdobyta i spalona rok później. Druga faza to lata dziewięćdziesiąte XVII wieku, kiedy piraci szukali łupów także w Oceanie Indyjskim. Trzęsienie ziemi w 1692 roku zniszczyło Port Royal na Jamajce, który był głównym rynkiem zbytu dla łupów. Trzecia faza to lata od 1715 do 1730, gdy bez pracy zostali angielscy marynarze z zakończonej wojny o sukcesję hiszpańską. Wielu z nich pochodziło z biednych dzielnic portowych.
Jak kolonie zmieniły ludność regionu?
Region jest jednym z najbardziej zróżnicowanych etnicznie na świecie. Składają się na to kolonizacja przez Hiszpanów, Anglików, Holendrów i Francuzów, handel niewolnikami z Afryki oraz praca pod kontraktem przybyszów z Indii i Azji Wschodniej. Szacuje się, że z Afryki wywieziono około 5 milionów niewolników, a około połowa trafiła na brytyjskie wyspy. Rewolta niewolników na francuskiej kolonii Saint-Domingue w 1791 roku doprowadziła do powstania Haiti w 1804 roku, pierwszej republiki regionu. Hiszpania zniosła niewolnictwo w swoim imperium w 1811 roku, z wyjątkiem Kuby, gdzie zniesiono je dopiero w 1886 roku. Brytyjski handel niewolnikami zakazano w 1807 roku, a samo niewolnictwo w 1833 roku. Holenderskie imperium zniosło je jako pierwsze, w 1814 roku.
Jakie języki kreolskie powstały na Karaibach?
Język kreolski powstaje, gdy języki mieszają się i upraszczają, a potem stają się językiem ojczystym kolejnych pokoleń. Od 1500 roku powstało około stu języków kreolskich. Większość z nich ma bazę w językach europejskich, zwłaszcza angielskim i francuskim. Ich słownictwo pochodzi głównie od języka dominującej grupy w kolonii, ale gramatyka często ma cechy, których nie ma żaden z języków rodzicielskich. Na Karaibach języki kreolskie są mieszane z językami afrykańskimi i rdzennymi. Słowo „kreol” pochodzi od hiszpańskiego criollo i portugalskiego crioulo, a te od łacińskiego słowa oznaczającego hodowanie lub wychowywanie. Wielu kreolskich języków nie ma już wcale, bo przez lata były uważane za gorsze. Dziś część z nich zyskuje status języków urzędowych.
Link partnerski Karaiby: noclegi. Zobacz noclegi w okolicy
Co Karaiby dały światu: rum i reggae?
Region słynie z rumu i trzciny cukrowej. Kuba kojarzy się z rumem, cygarami i klasycznymi amerykańskimi samochodami. Jamajka to kraj narodzin reggae, muzyki, która rozeszła się po całym świecie. Plantacje trzciny cukrowej, obsługiwane przez niewolników, były jedną z przyczyn bogactwa kolonii i pierwszych konfliktów między mocarstwami. Ciekawe są też wpływy religijne. Rdzenne i afrykańskie obrzędy łączą się tu z chrześcijaństwem, a wiele osób praktykuje jorubską religię, znaną jako santeria i vodun. Więcej o rumie z Jamajki i innych destylarniach znajdziesz w osobnym tekście.
Ile państw leży na Karaibach?
W regionie jest 13 państw suwerennych: Antigua i Barbuda, Bahamy, Barbados, Kuba, Dominika, Dominikana, Grenada, Haiti, Jamajka, Saint Kitts i Nevis, Saint Lucia, Saint Vincent i Grenadyny oraz Trynidad i Tobago. Obok nich są terytoria zależne i zamorskie, na przykład Puerto Rico, które należy do Stanów Zjednoczonych. Holenderskie Antyle istniały od 1954 do 2010 roku i składały się z pięciu wysp. W tym czasie Aruba, Curaçao i Sint Maarten zyskały odrębne statusy. Dominikana ogłaszała niepodległość trzykrotnie: w 1821, 1844 i 1865 roku. Federacja Indii Zachodnich, związek brytyjskich terytoriów, działała krótko, od 1958 do 1962 roku. Przed wyjazdem warto sprawdzić, czy kraj, do którego jedziesz, wymaga wizy, najlepiej na oficjalnej stronie ministerstwa spraw zagranicznych tego państwa.
Jak wyglądają góry, równiny i mit trójkąta?
Wyspy różnią się ukształtowaniem terenu. Aruba, Curaçao, Barbados, Bonaire, Kajmany, Bahamy i Antigua mają w większości płaski teren. Kuba, Hiszpaniola, Puerto Rico, Jamajka, Dominika, Saint Lucia czy Trynidad mają wyższe, górzyste wnętrza. Na Dominice, w Parku Narodowym Morne Trois Pitons, leży Boiling Lake, uważany za drugi co do wielkości gejzer świata. Bermudy nie należą do Karaibów, bo leżą na północ od regionu, w Morzu Sargassowym, choć są członkiem Wspólnoty Karaibskiej. Od lat pięćdziesiątych XX wieku krąży też mit Trójkąta Bermudzkiego, obszaru w Atlantyku, gdzie miały znikać statki i samoloty. Uważa się go za całkowicie mityczny, bo ruch statków i samolotów przebiega tamtędy bez problemów. Więcej o rozmieszczeniu wysp znajdziesz na mapie Karaibów.
Od czego zacząć planowanie wyjazdu na Karaiby?
Zacznij od wyboru wyspy, bo każda ma inny charakter. Kuba i Jamajka oferują najwięcej miejsc do zwiedzania w głębi lądu, a małe wyspy Małych Antyli dają spokojniejsze plaże. Klimat jest w regionie dobry przez cały rok, ale późne lato i wczesna jesień to sezon huraganów. Z lotniska najczęściej dojedziesz taksówką, autobusem lotniskowym albo wypożyczonym samochodem, a aktualny rodzaj transportu sprawdzisz na stronie danego lotniska. Jeśli chcesz zobaczyć wyspy z wody, wybierz wycieczkę łodzią lub katamaranem po Karaibach. Przed wyjazdem sprawdź też ubezpieczenie i prognozę pogody na wybrane dni.
